Një rast i publikuar nga pediatri Dr. Artan Isaraj, në Kavajë, ka hapur një diskutim që shkon përtej një fotografie: çfarë ndodh kur një praktikë tradicionale e kujdesit për foshnjën përballet me standardet moderne të sigurisë?

Djepi është një nga objektet më të njohura të kujdesit tradicional shqiptar për foshnjat. Për shumë familje, ai nuk është thjesht një vend ku fle fëmija. Është pjesë e mënyrës së rritjes së brezave, e kujdesit familjar dhe e kulturës.

Por kur bëhet fjalë për gjumin e një foshnjeje, pyetja kryesore nuk është nëse djepi është tradicional apo modern. Pyetja është:

A është mënyra konkrete se si përdoret djepi në përputhje me parimet e gjumit të sigurt për foshnjat?

Kjo është arsyeja pse rasti i publikuar nga Dr. Artan Isaraj meriton të trajtohet jo si histori për të gjykuar një familje, por si një mundësi për të shpjeguar se çfarë thotë literatura mjekësore për lëkundjen, djepin dhe gjumin e foshnjave.

A ka të mira lëkundja e foshnjës?

Po. Lëvizja ritmike dhe lëkundja mund të kenë efekt qetësues te disa foshnja. Kjo është një nga arsyet pse djepat janë përdorur në kultura të ndryshme për shumë breza.

Por këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm:

Fakti që lëkundja mund ta qetësojë një foshnjë nuk do të thotë automatikisht se çdo djep është një sipërfaqe e sigurt për gjumë.

Një rishikim multidisiplinar mbi djepat dhe lëvizjen ritmike ka evidentuar potencialin qetësues të lëkundjes dhe përdorimin e saj në disa kontekste të kujdesit për foshnjat. Në të njëjtën kohë, autorët nënvizojnë rreziqe që lidhen me rënien, ngecjen, mbytjen dhe mënyrën e projektimit të djepit.

Pra, përfitimi i mundshëm lidhet me lëvizjen ritmike, jo thjesht me faktin se një objekt është tradicional.

Çfarë tregojnë studimet?

Studimi i vitit 2025: mund të ketë efekt në komfort

Një studim i publikuar në vitin 2025 shqyrtoi efektin e një shtrati lëkundës te 36 foshnja premature.

Studiuesit nuk gjetën ndryshime të rëndësishme në parametrat fiziologjikë apo në oksigjenimin cerebral gjatë përdorimit të shtratit lëkundës. Megjithatë, pas ndërhyrjes u vu re një ulje e rezultateve në një shkallë të përdorur për vlerësimin e komfortit të foshnjave, në disa momente të matjes.

Ky rezultat është interesant, por nuk mund të interpretohet si provë se djepi tradicional është më i mirë ose më i sigurt për çdo foshnjë. Studimi ishte i vogël dhe përfshinte foshnja premature në një situatë specifike klinike.

Studimi i vitit 2024: lëkundja nuk përmirësoi domosdoshmërisht gjumin

Një studim i publikuar në vitin 2024 testoi një pajisje elektrike që lëkundte foshnjat.

Studimi përfshiu 20 foshnja dhe krahasoi periudhat me lëkundje me periudhat pa lëkundje.

Rezultati ishte i rëndësishëm: nuk u gjetën ndryshime statistikisht të rëndësishme në përqindjen e gjumit, kohën për të fjetur, fragmentimin e gjumit apo efikasitetin e gjumit.

Kjo do të thotë se nuk mund të thuhet shkencërisht se:

“Sa më shumë ta lëkundësh foshnjën, aq më mirë fle.”

Provat aktuale nuk e mbështesin një përfundim kaq të drejtpërdrejtë.

Lëkundja nuk është domosdoshmërisht e dobishme në çdo situatë

Një studim më i vjetër, i vitit 1999, shqyrtoi foshnja të lindura në kohë që ishin ekspozuar ndaj substancave gjatë shtatzënisë dhe po përjetonin simptoma abstinence.

Në këtë grup specifik, përdorimi i një shtrati mekanik lëkundës u shoqërua me rezultate më pak të favorshme në disa tregues të gjumit dhe sjelljes.

Ky studim nuk lidhet drejtpërdrejt me djepin tradicional shqiptar dhe nuk mund të përgjithësohet te foshnjat e shëndetshme. Megjithatë, ai tregon se lëkundja mekanike nuk duhet trajtuar si një ndërhyrje universalisht e dobishme për çdo foshnjë.

Ku qëndron problemi kryesor?

Problemi nuk është domosdoshmërisht “djepi”.

Çështja kryesore është sipërfaqja dhe mënyra e gjumit.

Rekomandimet e Akademisë Amerikane të Pediatrisë për gjumin e sigurt të foshnjave theksojnë se foshnja duhet:

• të vendoset në shpinë për çdo gjumë;
• të flejë në një sipërfaqe të fortë;
• sipërfaqja të jetë e sheshtë dhe jo e pjerrët;
• të mos ketë jastëkë pranë foshnjës;
• të mos ketë jorganë apo mbulesa të lirshme;
• të mos ketë lodra, objekte të buta apo materiale që mund të mbulojnë fytyrën;
• të shmanget mbinxehja dhe mbulimi i kokës.

AAP gjithashtu thekson se sipërfaqet e gjumit me pjerrësi më të madhe se 10 gradë nuk konsiderohen të sigurta për gjumin e foshnjave.

Po djepi tradicional shqiptar?

Këtu duhet të jemi të saktë.

Nuk ka prova të mjaftueshme klinike që lejojnë të thuhet se djepi tradicional shqiptar, si kategori, është i sigurt ose i pasigurt për gjumin e foshnjave.

Edhe kur AAP diskuton sipërfaqe tradicionale të gjumit të përdorura nga komunitete të ndryshme, theksohet mungesa e të dhënave të mjaftueshme për sigurinë e disa prej tyre.

Kjo do të thotë se nuk mund të bëjmë ekuacionin:

Tradicionale = e rrezikshme.

Por as:

Tradicionale = e sigurt sepse është përdorur prej brezash.

Të dyja do të ishin përfundime që shkojnë përtej asaj që tregojnë provat.

Po mbulesat dhe shtresat e shumta?

Një fotografi nuk mjafton për të përcaktuar se si është përdorur një djep gjatë gjumit dhe nuk mund të nxirret prej saj një përfundim për sigurinë e një fëmije konkret.

Megjithatë, rekomandimet moderne për gjumin e foshnjave janë të qarta për një çështje: zona e gjumit duhet të jetë sa më e lirë nga objektet e buta dhe materialet e lirshme.

Jastëkët, jorganët, lodrat, mbulesat e lirshme dhe materialet e tjera mund të krijojnë rrezik për mbulim të fytyrës, ngecje ose mbytje.

Po ashtu, mbinxehja duhet shmangur.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme në kultura ku foshnjat tradicionalisht mbështillen me shumë shtresa për t’u mbajtur ngrohtë.

Çfarë duhet të kontrollojë një familje që përdor djep?

Nëse një familje zgjedh të përdorë një djep, pyetjet më të rëndësishme janë praktike:

1. A është sipërfaqja e fortë?
2. A është sa më e sheshtë dhe jo e pjerrët?
3. A ka hapësira ku foshnja mund të ngecë?
4. A ekziston mundësia që foshnja të bjerë jashtë?
5. A është konstruksioni i qëndrueshëm?
6. A ka pjesë të lirshme ose mekanizma që mund të krijojnë rrezik?
7. A ka jastëkë, lodra ose materiale të lirshme pranë fytyrës?
8. A është foshnja e mbiveshur?
9. A është djepi i përshtatshëm për moshën dhe zhvillimin e fëmijës?

Çfarë ndodh kur foshnja fillon të rrotullohet?

Mosha dhe zhvillimi i fëmijës kanë rëndësi.

Foshnja duhet të vendoset fillimisht në shpinë për gjumë. Kur një foshnjë që tashmë është në gjendje të rrotullohet vetë në të dy drejtimet ndryshon pozicion gjatë gjumit, rekomandimet e AAP nuk kërkojnë që prindi ta kthejë vazhdimisht në shpinë.

Për këtë arsye, një sipërfaqe që mund të jetë përdorur në një fazë të hershme të jetës nuk duhet konsideruar automatikisht e përshtatshme për çdo fazë të zhvillimit.

Po rasti në spital?

Rasti i publikuar nga Dr. Artan Isaraj në Kavajë e sjell diskutimin në një mjedis tjetër: spitalin.

Një familje mund ta përdorë djepin në shtëpi si pjesë të kujdesit të përditshëm, por kjo nuk do të thotë se i njëjti objekt duhet domosdoshmërisht të futet në një pavion spitalor.

Spitalet kanë rregulla të veçanta për organizimin e hapësirës, pajisjet, higjienën, lëvizjen e personelit dhe sigurinë e pacientëve.

Prandaj, fakti që një djep nuk lejohet në një pavion nuk është vetvetiu provë se djepi është i rrezikshëm, as provë se familja ka bërë diçka të gabuar.

Janë dy çështje të ndryshme:

• rregullat e një institucioni shëndetësor;
• siguria e gjumit të foshnjës në shtëpi.

A mund të bashkëjetojë tradita me mjekësinë moderne?

Kjo është ndoshta pyetja më interesante që ngre ky rast.

Tradita nuk ka pse të vendoset automatikisht përballë mjekësisë.

Një familje mund të ruajë:

• djepin si objekt kulturor;
• mënyrën e butë të qetësimit të foshnjës;
• ritualet familjare;
• kujdesin dhe praninë e gjyshërve;
• elementet emocionale dhe kulturore të kësaj tradite.

Por njëkohësisht mund të ndryshojë ato elemente që mund të krijojnë rrezik gjatë gjumit.

Tradita mund të ruhet; praktika e pasigurt nuk ka pse të ruhet vetëm sepse është tradicionale.

Çfarë dimë dhe çfarë nuk dimë?

Pyetja	Çfarë tregojnë provat?
A mund ta qetësojë lëkundja një foshnjë?	Mund të ketë efekt qetësues në disa situata, por provat janë të kufizuara.
A e përmirëson domosdoshmërisht gjumin?	Jo. Një studim i vitit 2024 nuk gjeti përmirësim të rëndësishëm në disa tregues të gjumit.
A është çdo djep i sigurt?	Jo. Siguria varet nga konstruksioni, sipërfaqja, pjerrësia dhe mënyra e përdorimit.
A është djepi tradicional shqiptar i studiuar mjaftueshëm?	Nuk ka prova të mjaftueshme klinike për të dhënë një përfundim të përgjithshëm.
A duhet foshnja të flejë në shpinë?	Po. Ky është një nga rekomandimet kryesore për gjumin e sigurt.
A duhet sipërfaqja të jetë e fortë dhe e sheshtë?	Po.
A duhen shmangur jastëkët dhe mbulesat e lirshme?	Po.
A do të thotë kjo se tradita duhet të zhduket?	Jo. Do të thotë që mënyra e përdorimit duhet të vlerësohet sipas kritereve të sigurisë.

Në fund, pyetja nuk është “djep apo krevat modern?”

Pyetja më e rëndësishme është:

Si mund të ruajmë atë që është e vlefshme në traditën tonë, pa neglizhuar atë që sot dimë për sigurinë e foshnjave?

Rasti i publikuar nga pediatri Dr. Artan Isaraj në Kavajë e sjell këtë pyetje në një formë shumë konkrete.

Djepi mund të jetë kujtim, kulturë, pjesë e identitetit familjar dhe një mënyrë tradicionale për të qetësuar fëmijën.

Por kur bëhet fjalë për gjumin, kriteri kryesor duhet të jetë siguria e foshnjës.

Kjo nuk kërkon domosdoshmërisht të heqim dorë nga tradita.

Kërkon të dimë cilat pjesë të traditës mund të vazhdojnë dhe cilat praktika duhet të përshtaten me atë që tregon mjekësia moderne.

Burimet shkencore

• American Academy of Pediatrics – rekomandimet dhe baza shkencore për gjumin e sigurt të foshnjave, 2022.
• Acta Paediatrica – studim mbi efektin e një pajisjeje elektrike lëkundëse në gjumin neonatal, 2024.
• Studim klinik mbi shtratin lëkundës, komfortin dhe parametrat fiziologjikë te foshnjat premature, 2025.
• Anthropo-Mechanical Cradles: A Multidisciplinary Review – rishikim multidisiplinar mbi djepat, lëkundjen dhe çështjet e sigurisë.
• Studim mbi përdorimin e shtratit lëkundës te foshnjat me simptoma abstinence, 1999.

Po ju, çfarë mendoni?

A përdoret ende djepi në familjen tuaj?

A mendoni se djepi tradicional mund të përshtatet me rregullat moderne të gjumit të sigurt, pa humbur vlerën e tij kulturore?

© 2026, Pozitivi. All rights reserved.