Ngjarja tragjike e vrasjes së një gjyqtari në Tiranë nuk është vetëm akt kriminal – ajo shfaq në mënyrë dramatike krizën e besimit që qytetarët kanë ndaj sistemit të drejtësisë. Reagimet publike, shpesh të përziera mes tronditjes dhe mllefit, tregojnë një ndjenjë të thellë mosbesimi: Një shoqëri që nuk beson te gjykatat, nuk ndjen as mbrojtje dhe as drejtësi.

Kur drejtësia perceptohet si e padrejtë

Sipas Institutit për Demokraci dhe Ndërmjetësi (IDM), 2024, vetëm 27% e qytetarëve shqiptarë deklarojnë se kanë besim te gjykatat. Më shumë se gjysma besojnë se vendimet ndikohen nga lidhje politike ose ekonomike. Kjo shifër është ndër më të ulëtat në rajon dhe tregon jo vetëm perceptimin për korrupsion, por edhe lodhjen e publikut nga mungesa e rezultateve të reformës në drejtësi.

Siç u shpreh ish-kreu i Gjykatës Kushtetuese, Bashkim Dedja, në një intervistë për Euronews Albania: “Drejtësia nuk dëmtohet vetëm nga korrupsioni, por nga mungesa e besimit të qytetarit se vendimi është marrë mbi prova dhe ligj, jo mbi ndikim.”

Renditja e Shqipërisë

Sipas World Justice Project, Shqipëria renditet e 89-ta nga 142 vende në indeksin e sundimit të ligjit 2024, ndërsa në rajon mban vendin e 10 nga 15 në kategorinë “Eastern Europe & Central Asia”. Në nën-indikatorin “Absence of Corruption”, Shqipëria zë vendin e 107.

Në raportin e Transparency International 2024, Shqipëria mori 42 nga 100 pikë në Corruption Perceptions Index, duke u renditur e 80-ta nga 180 vende. Është një përmirësim i vogël krahasuar me një vit më parë (39/100), por ende shumë poshtë mesatares europiane prej 65 pikësh.

Çfarë tregojnë renditjet ndërkombëtare?

Dy raportet më të rëndësishme që matin drejtësinë dhe korrupsionin janë:

• World Justice Project – Rule of Law Index 2024: mat funksionimin real të institucioneve, pavarësinë e gjyqësorit, respektimin e ligjit dhe korrupsionin në administratë.
• Transparency International – Corruption Perceptions Index 2024: mat perceptimin e korrupsionit nga ekspertët dhe bizneset.

Si lexohet kjo?

Këto dy renditje masin dimensione të ndryshme, por të ndërlidhura:

• WJP Index tregon se sa efektivisht funksionon drejtësia në praktikë — sa shpejt merren vendimet, sa respektohen procedurat, dhe sa e ndershme është administrata gjyqësore.
• CPI i Transparency International tregon se si perceptohet korrupsioni — çfarë mendojnë bizneset, qytetarët dhe ekspertët mbi ndikimin e politikës dhe parave në vendimmarrje.

Pra, ndërsa raporti i parë tregon një tablo faktike të dobësive institucionale, tjetri tregon një krizë besimi që e pengon drejtësinë të shihet si e barabartë për të gjithë.

Si qëndron Shqipëria në rajon

Vendi	Vend në rajon (WJP 2024)	Pikë CPI 2024	Burim
Estoni	1	76	Transparency International
Slloveni	2	57	Transparency International
Kroaci	5	50	WJP
Shqipëria	10	42	WJP 2024
Serbia	11	36	WJP
Gjeorgjia	12	38	Transparency International
Moldavia	14	34	WJP

Ekspertizat ndërkombëtarë

Sipas World Justice Project, “kur qytetarët nuk i besojnë drejtësisë, ata ndalojnë së kërkuari drejtësi nëpërmjet institucioneve ligjore dhe i drejtohen mënyrave alternative — shpesh të dhunshme ose jashtëligjshme — për të zgjidhur konfliktet”.

Edhe OSBE, në raportin e saj për Shqipërinë (2024), thekson se “pavarësia e gjyqësorit mbetet e brishtë dhe reforma në drejtësi duhet të kalojë nga faza strukturore në fazën e rezultateve konkrete që ndihen nga qytetarët”.

Një analizë e Freedom House shton se korrupsioni në gjyqësor dhe politika ndikon drejtpërdrejt në klimën ekonomike: investitorët e huaj hezitojnë të hyjnë në tregje ku “drejtësia është e parashikueshme vetëm për të pushtetshmit”.

Çfarë po shkon jo mirë me drejtësinë shqiptare

1. Trust / Besimi publik në institucione

• Sipas sondazhit “Trust in Governance 2023” të IDM Albania, vetëm 33.4% e qytetarëve deklarojnë se kanë besim te gjykatat. Gjykatat janë ndër institucionet me nivelin më të ulët të besimit krahasuar me të tjera, si forcat e armatosura apo institucionet ndërkombëtare.
• Në të njëjtin sondazh, SPAK (Zyra Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar) arrin një normë besimi prej 60.3%, dukë treguar se kur drejtohen hetime të nivelit të lartë, institucionet e veçanta që ushtrojnë kontroll të pavarur fitojnë më shumë besim.

2. Perceptimi për korrupsionin

• Vetëm sondazhi IDM tregon se 81.3% e shqiptarëve mendojnë se korrupsioni, në nivel të vogël dhe të madh, është “i përhapur” ose “shumë i përhapur” në Shqipëri.
• Gjykatat identifikohen shpesh si institucionet që publiku i percepton si më të korruptuara – kjo perceptim nuk është vetëm për shifra, por pasqyron mendimin se drejtësia nuk është e barabartë.

3. Reformat nuk po përfundojnë dhe mungesa e rezultateve të prekshme

• Raporti EURALIUS nënvizon se disa prej afateve për krijimin e institucioneve të reja gjyqësore nuk janë përmbushur, përfshirë High Judicial Council (Këshilli i Lartë Gjyqësor) dhe High Prosecution Council — reforma që duhej të forconte pavarësinë dhe kontrollin e brendshëm nuk është zbatuar sipas planit ligjor.
• Kjo vonesë në reforma forcon perceptimin se sistemi nuk po punon për qytetarët, por për strukturat e pushtetit dhe interesat e tyre.

Ç’kuptim marrin këto numra dhe perceptime për ne

Këto shifra dhe këto sondazhe nuk janë thjesht raporte — ato janë reflektim i një realiteti që shqiptarët e përjetojnë çdo ditë: se drejtësia është e vonuar, shpesh e padrejtë, dhe perceptohet si e politizuar.

Kur vetëm 33‑34% e njerëzve kanë besim te gjykatat, dhe kur mbi 80% shohin korrupsionin si fenomen përhapës, mllefi bëhet rezultat — jo thjesht reagim. Ky mllef nuk do të shuhet me fjalë, por me reforma që sjellin rezultate të prekshme: vendime të shpejta dhe transparente, ndëshkime pa dallim, masa që t’i japin të drejtë ligjit dhe jo pushtetit.

Pse besimi te drejtësia është çështje ekonomike dhe shoqërore

Besimi në drejtësi është më shumë se ndjesi morale — është kapital ekonomik dhe social. Sipas OECD, vendet me nivele më të larta besimi institucional kanë norma më të ulëta korrupsioni, më shumë investime të huaja dhe më pak polarizim politik.

Për Shqipërinë, kjo do të thotë se për të pasur zhvillim të qëndrueshëm, duhet të ketë gjykata që garantojnë barazi për bizneset dhe mbrojtje për qytetarët. Një vend ku drejtësia shihet si e kapur, është një vend ku ligji humbet kuptimin dhe ekonomia besimin.

Renditjet ndërkombëtare nuk janë thjesht numra: ato janë një pasqyrë e krizës së besimit që po shoqëron reformën në drejtësi. Shqipëria ka bërë hapa përpara, por jo aq sa për të ndalur perceptimin se ligji nuk është i barabartë për të gjithë.

Për ta ndryshuar këtë, nevojitet jo vetëm ndëshkim i korrupsionit, por edhe komunikim i qartë me publikun — që qytetarët ta ndjejnë drejtësinë, jo ta kërkojnë më kot.

© 2025, Pozitivi. All rights reserved.