Si trafiku urban ndikon në ajrin që thithim çdo ditë

Kur ndotja nuk vjen nga fabrika, por nga rruga

Kur flasim për ndotjen e ajrit në qytete, zakonisht fajësojmë fabrikat, industrinë ose ndotjen “që vjen nga jashtë”. Por për shumicën e qyteteve moderne, realiteti është shumë më pranë nesh: burimi kryesor i ndotjes urbane është trafiku dhe mënyra si lëvizim çdo ditë.

Kjo nuk është thjesht një përshtypje. Studimet shkencore dhe raportet zyrtare tregojnë se automjetet që qarkullojnë në qytete janë ndër kontribuuesit kryesorë të grimcave të imta dhe gazrave ndotës që ndikojnë drejtpërdrejt në shëndetin e njerëzve.

Çfarë tregojnë studimet ndërkombëtare

Një analizë e gjerë mbi ndotjen urbane, e përmbledhur në studimin Urban air pollution caused by vehicular emissions, shpjegon se në zonat urbane ndotës si PM2.5, PM10 dhe NO₂ lidhen ngushtë me qarkullimin e automjeteve. Sipas këtij studimi, trafiku mbetet burim dominant i ndotjes edhe në qytete ku aktiviteti industrial është i kufizuar ose i zhvendosur jashtë zonave të banuara.

Edhe institucionet europiane arrijnë në të njëjtin përfundim. Dokumenti Sustainable Urban Mobility Policy Context i Komisionit Europian thekson se ndotja e ajrit në qytete vazhdon të jetë problem serioz pikërisht për shkak të përdorimit masiv të makinave private. Me fjalë të thjeshta, edhe kur fabrikat nuk janë më brenda qytetit, ndotja mbetet në rrugë.

Raporti Sustainable Urban Mobility in the EU, i botuar nga Gjykata Europiane e Auditit, nënvizon se një pjesë e konsiderueshme e emetimeve të lidhura me transportin ndodhin brenda zonave urbane. Kjo e bën qytetin vendin ku ndotja prodhohet, përjetohet dhe ndikon drejtpërdrejt në jetën e përditshme të banorëve.

Ndotja e ajrit është edhe çështje shëndeti

Por ndotja e ajrit nuk është vetëm çështje mjedisi. Ajo është, mbi të gjitha, çështje shëndeti publik. Një nga studimet më të cituara në botë për këtë temë, Harvard Six Cities Study, tregoi se njerëzit që jetojnë për një kohë të gjatë në qytete me ajër më të ndotur kanë rrezik më të lartë për sëmundje të zemrës, probleme kronike të frymëmarrjes dhe vdekje të parakohshme. Ky studim ndryshoi mënyrën si shumë vende e kuptojnë dhe e trajtojnë ndotjen e ajrit.

Çfarë ndodh në Shqipëri

Këto fakte nuk ndodhin vetëm jashtë vendit. Matjet e vazhdueshme të cilësisë së ajrit në Shqipëri tregojnë se trafiku është një nga faktorët kryesorë në krijimin e niveleve të larta të grimcave PM në qytetet tona, veçanërisht në zonat me trafik të dendur.

Studimi Temporal Analysis and Source Apportionment of PM₂.₅/PM₁₀ Pollution at an Urban Traffic Hotspot in Tirana, Albania tregon se në kryqëzime me fluks të lartë automjetesh në Tiranë, trafiku rrugor është burimi kryesor i ndotjes së ajrit, me përqendrime të larta të PM2.5, PM10 dhe NO₂, sidomos gjatë orëve të pikut.

Një tjetër studim lokal, Study of PM2.5 and PM10 concentration in the Vasil Shanto cross-road in Tirana, raporton se në një nga kryqëzimet qendrore të kryeqytetit, përqendrimet e grimcave të imta shpesh tejkalojnë kufijtë e rekomanduar ndërkombëtarisht. Rezultatet tregojnë qartë se trafiku i rënduar, mungesa e hapësirave të gjelbërta dhe qarkullimi i automjeteve të vjetra përkeqësojnë ndjeshëm cilësinë e ajrit për banorët e zonës.

Çfarë po bëjnë qytetet e tjera

Përballë këtyre të dhënave, disa qytete europiane kanë vendosur të ndryshojnë rrënjësisht mënyrën si funksionojnë. Një shembull i njohur është Londra, ku u krijua zona me emetime shumë të ulëta. Analizat mbi Ultra Low Emission Zone tregojnë se kufizimi i makinave më ndotëse në qendër të qytetit ka sjellë ulje të ndjeshme të ndotjes së ajrit dhe përmirësim të shëndetit publik.

Çfarë na tregojnë të gjitha këto fakte

Të gjitha këto studime dhe përvoja tregojnë të njëjtën gjë: qyteti nuk ndot veten. Ai ndot sepse për dekada kemi ndërtuar dhe përdorur qytetet duke i dhënë përparësi makinës private, duke lënë pas dore transportin publik, biçikletat, ecjen dhe hapësirat e gjelbërta.

Ndryshimi nuk është vetëm çështje teknologjie apo makinash elektrike. Është çështje zgjedhjesh të përditshme, planifikimi urban dhe politikash që vendosin në qendër njerëzit dhe shëndetin e tyre. Sa më shumë të reflektojmë mbi mënyrën si lëvizim sot, aq më të pastra dhe më të jetueshme mund të jenë qytetet tona nesër.

© 2026, Pozitivi. All rights reserved.