05/03/2022

Bota shmangu një katastrofë, 10 herë më e madhe se Çernobili! Liderët Evropinë rezolutë ndaj kërcënimit

Pas sulmit në termocentralin më të madh bërthamor në Evropë në Zaporizhzhia, nga tanket ruse në ditën e 9 të luftës në Ukrainë, liderët Evropianë janë vënë në lëvizje për të shmangur një katastrofë ’10 herë më të madhe se Çernobili’, shkruan pozitivi.org.

Vendet në mbarë botën e dënuan me shpejtësi sulmin, me ambasadën e Shteteve të Bashkuara në Ukrainë duke paralajmëruar se një sulm në një central bërthamor ishte një “krim lufte” dhe Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara thirri një takim urgjent.

Në një deklaratë të premten, Inspektorati Shtetëror Rregullator Bërthamor (SNRI) konfirmoi se termocentrali bërthamor i Zaporizhzhia në Ukrainën juglindore ishte i pushtuar nga forcat ushtarake ruse, por tha se zyrtarët kanë menaxhimin e centralit.

Gjashtë reaktorët e termocentralit mbetën të paprekur, megjithëse ndarëset për njësinë e reaktorit 1 ishin dëmtuar, tha SNRI në deklaratën e saj. Katër nga njësitë e mbetura ishin duke u ftohur ndërsa një njësi po jep energji, thuhet në deklaratë.

Petro Kotin, kreu i operatorit të energjisë bërthamore të Ukrainës, Energoatom, më vonë raportoi se grupi i menaxhimit të termocentralit e kishte nën kontroll. Ai tha në Telegram se forcat ruse “hynë në territorin e termocentralit bërthamor, morën kontrollin e personelit dhe menaxhimin e termocentralit bërthamor”.

“Sa i përket personelit, ata janë pranuar. Aktualisht nuk kemi lidhje direkte me stacionin. Marrim informacion nga burimet në stacion”.

Kotin paralajmëroi se megjithëse reaktorët janë të sigurt, sulmet e mëtejshme mund të çojnë në “katastrofë”. Transmetimi i drejtpërdrejtë nga termocentrali bërthamor i Zaporizhzhia tregoi flakët, ndërsa zyrtarë lëshuan paralajmërime të tmerrshme, shkruan pozitivi.

Më herët, tanket ishin parë duke qëlluar ndaj ndërtesave në objektin në juglindje të Ukrainës, duke u vënë flakën atyre.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike tha se zjarri nuk ka prekur pajisjet ‘thelbësore’. Raportet thanë se një njësi gjeneruese në termocentral ishte goditur, duke cituar ministrinë e energjisë atomike të Ukrainës.

Centrali ka gjashtë reaktorë bërthamorë, duke e bërë atë më të madhin në Evropë. Ai prodhon rreth 25% të fuqisë së Ukrainës.

Zyrtarët ukrainas i kërkuan Rusisë të ndalojë sulmin për të lejuar ekipet e shërbimit të urgjencës për të shuar flakët. Ministri i Jashtëm i vendit tha se një shpërthim në vend do të ishte ’10 herë më i keq se Çernobili’

Presidenti i Ukrainës Volodymyr Zelensky akuzoi Rusinë për ‘terror bërthamor’ duke e shprehur se ajo dëshiron të përsërisë katastrofën. Zelensky gjithashtu përsëriti apelin e tij për një zonë të ndaluar fluturimi të NATO-s. “Nevojitet një mbyllje e menjëhershme e fluturimeve mbi Ukrainën”, tha ai.

Megjithatë, kjo mundësi u përjashtua nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg, i cili në një konferencë shtypi në Bruksel tha: “Ne kemi rënë dakord që nuk duhet të kemi avionë të NATO-s që veprojnë mbi hapësirën ajrore të Ukrainës ose trupat e NATO-s në territorin ukrainas”.

Zelensky më vonë i bëri thirrje drejtpërdrejt popullit rus për të protestuar, duke kujtuar: “Së bashku në vitin 1986 luftuam me pasojat e fatkeqësisë së Çernobilit. Ju duhet të mbani mend grafitin e djegur të shpërndarë nga shpërthimi, viktimat. Ju duhet të mbani mend shkëlqim mbi njësinë e shkatërruar të energjisë, duhet të mbani mend evakuimet nga Pripyat dhe zona 30 km. Si mund ta harroni atë?

Dhe nëse nuk keni harruar, atëherë nuk mund të heshtni, duhet t’u tregoni autoriteteve tuaja, dilni në rrugë dhe thoni se doni të jetoni, doni të jetoni në tokë pa ndotje radioaktive. Rrezatimi nuk e di se ku është Rusia, rrezatimi nuk e di se ku është kufiri i vendit tuaj!”

Reagimet e Evropianëve

Ambasada e SHBA-së për Ukrainën tha se “është një krim lufte të sulmosh një termocentral bërthamor”. Reagimi u bë nëTëitter, në rrjetin social të ambasadës. “Shpërthimet e Putinit ndaj centralit bërthamor më të madh të Evropës e çojnë sundimin e tij të terrorit një hap më tej”, shtoi ai.

Duke folur në një takim urgjent të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, nënsekretarja e përgjithshme e IAEA për çështjet politike, Rosemary DiCarlo, tha se sulmet ndaj objekteve të energjisë bërthamore ishin në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare humanitare.

“Duhet bërë çdo përpjekje për të shmangur një incident katastrofik bërthamor”, tha ajo.

Ambasadorja e SHBA-së në OKB, Linda Thomas-Greenfield, tha në takim se bota “e shmangi një katastrofë bërthamore mbrëmë”.

Ajo i quajti reagimet e Rusisë “të pamatura” dhe “të rrezikshëme”, duke thënë se kjo e vë në rrezik të madh termocentralin më të madh bërthamor në Evropë dhe kërcënon sigurinë e civilëve në Rusi, në Mbretërinë e Bashkuar dhe në të gjithë kontinentin evropian. Forcat ruse ishin gjithashtu 20 milje larg nga objekti i dytë më i madh bërthamor i Ukrainës, vuri në dukje ajo.

“Objektet bërthamore nuk mund të bëhen pjesë e këtij konflikti”, tha Thomas-Greenfield. “Zoti Putin duhet ta ndalojë këtë çmenduri dhe ai duhet ta ndalojë atë tani”.

Rezoluta e OKB-së trajton kërcënimin bërthamor

Të enjten, vendet anëtare të IAEA miratuan një rezolutë që i bën thirrje Rusisë të ndërpresë veprimet kundër objekteve bërthamore në Ukrainë, thanë diplomatët. Vetëm Rusia dhe Kina votuan kundër rezolutës, sipas Ministrisë së Punëve të Jashtme të Republikës Çeke. Ky nuk është centrali i parë bërthamor që kërcënohet nga pushtimi rus. Në ditën e parë të sulmit, forcat ruse morën kontrollin e termocentralit të Çernobilit në Ukrainën veriore, vendi i fatkeqësisë më të madhe bërthamore në botë, sipas zyrtarëve ukrainas.

Çernobili, katastrofa më të madhe të njerëzimit

Reaktori i termocentralit bërthamor të Çernobilit shpërtheu në vitin 1986, kur Ukraina ishte pjesë e Bashkimit Sovjetik — duke shkaktuar një fatkeqësi që preku, drejtpërdrejt ose tërthorazi, nëntë milionë njerëz, për shkak të materialeve radioaktive të lëshuara në atmosferë.

IAEA tha në një deklaratë se Ukraina e kishte informuar stafin e saj në termocentralin bërthamor të Çernobilit që kur forcat ushtarake ruse morën kontrollin e vendit një javë më parë, po përballeshin me “presion psikologjik dhe rraskapitje morale”.

Mbrojtja e Rusisë për sulmin

Raportet për sulmin në objekt dolën herët në mëngjes të së premtes, me video të skenës që tregon breshëri të shtëna me armë zjarri të drejtuara me sa duket në objektin e Zaporizhzhia para agimit.

Flakët mund të shiheshin edhe në pamjet video, megjithëse për disa kohë ishte e paqartë se ku ishte zjarri apo shkalla e kërcënimit që përbënte objekti.

Qeveria ruse më vonë pretendoi se “provokimi” ukrainas kishte çuar në një përplasje zjarri rreth termocentralit bërthamor.

Në një konferencë video, zëdhënësi i Ministrisë ruse të Mbrojtjes, gjeneralmajor Igor Konashenkov tha se forcat ruse morën qytetin e Enerhodar, termocentralin bërthamor Zaporizhzhia dhe territorin ngjitur me të më 28 shkurt. Konashenkov pretendoi se stafi teknik i uzinës vazhdoi punën e rregullt në objektet, por që forcat ukrainase tentuan një “provokim monstruoz” në orët e para të së premtes. Konashenkov pretendoi gjithashtu se ukrainasit i kishin vënë zjarrin vetë ndërtesës së stërvitjes.

Qeveria ruse ka pretenduar në mënyrë rutinore dhe pa prova se qeveria ukrainase po organizon “provokime” për të provokuar një përgjigje ushtarake nga qeveritë perëndimore.

Sa i rrezikshëm ishte sulmi në Zaporizhzhia?

Ministri i Jashtëm Dmytro Kuleba tha se “nëse (uzina) shpërthen, do të jetë 10 herë më e madhe se Çernobili”, dhe Zelensky tha se një incident i tillë do të nënkuptonte “fundin e Evropës”.

IAEA tha se autoritetet ukrainase kishin raportuar se nivelet e rrezatimit të sfondit ishin normale dhe zjarri nuk kishte prekur pajisjet “thelbësore”. Fabrika nuk kishte pësuar ndonjë dëmtim kritik në sulm, tha Andrii Tuz, një zëdhënës i uzinës, për CNN të premten.

“Dizajni është shumë i ndryshëm nga reaktori i Çernobilit, i cili nuk kishte një ndërtesë kontrolli, dhe për këtë arsye nuk ka asnjë rrezik real, për mendimin tim, në central tani reaktorët janë mbyllur në mënyrë të sigurt,” tha Mark Ëenman.

Fatkeqësia e Çernobilit ndodhi në një fabrikë që përdorte reaktorë RBMK të moderuar nga grafit të epokës sovjetike. Por objekti i Zaporizhzhia përdor një reaktor uji nën presion të njohur si një model VVER.

“Dizajni i VVER është në thelb më i sigurt dhe i mbrojtur se sistemet RBMK të Çernobilit,” shpjegoi Jon Ëolfsthal, një këshilltar i lartë në Global Zero dhe ish-drejtor i lartë për Kontrollin e Armëve dhe Mospërhapjen në Këshillin e Sigurisë Kombëtare, në Tëitter të premten.

Por edhe nëse një shpërthim në një reaktor nuk ka gjasa të ketë, incidente të tjera mund të ndodhin si rezultat i granatimeve ose zjarreve në vend.

“Është me të vërtetë energjia elektrike dhe hidraulika për të cilat jeni të shqetësuar,” tha për CNN të premten Joseph Cirincione, një bashkëpunëtor i shquar në Institutin Quincy për Shtetin e Përgjegjshëm.

Sa fuqi gjeneron?

Impianti gjeneron 40-42 miliardë kWh, që përbën një të pestën e prodhimit mesatar vjetor të energjisë elektrike në Ukrainë dhe pothuajse 47% të energjisë elektrike të prodhuar nga termocentralet bërthamore të Ukrainës.

Sipas Energoatom, centrali ka aftësi “për monitorimin e vazhdueshëm të rrezatimit të zonës industriale të termocentralit bërthamor, zonave të mbrojtjes sanitare dhe 30 kilometrave të kontrollit të rrezatimit”.