MESAZHI I UNFPA: TË PUNOJMË TË GJITHË SË BASHKU PËR TË NDALUAR MARTESËN E FËMIJËVE!
01/07/2020 Shpërndaje

MESAZHI I UNFPA: TË PUNOJMË TË GJITHË SË BASHKU PËR TË NDALUAR MARTESËN E FËMIJËVE!

Martesa e fëmijëve – d.m.th martesa zyrtare ose bashkimi joformal i një personi nën moshën 18 vjeç – është një shkelje e të drejtave të njeriut dhe të drejtave të fëmijës. Martesa e fëmijëve i vendos bashkëshortët fëmijë – dhe veçanërisht vajzat e martuara – në rrezik të dhunës në familje, abuzimit seksual dhe përdhunimit dhe mohimit të aksesit në arsim. Kjo praktikë ka ndikime gjatë gjithë jetës në shëndetin fizik dhe mendor dhe mirëqenien që shtrihet deri në moshën madhore, kontribuon drejt niveleve më të larta të vdekshmërisë foshnjore dhe amtare dhe shërben për të përjetësuar pabarazinë gjinore, varfërinë dhe përjashtimin shoqëror.

Sondazhi i fundit i Demografisë dhe Shëndetit në Shqipëri (ADHS) i realizuar në 2017-2018 tregon një rritje të nr të grave të moshës 20-49 vjeç të martuara nën moshën 18 vjeç, nga 9% në 11% dhe nga 1% në 2% tek djemtë, krahasuar me ADHS e mëparshme të vitit 2008-2009, ku rreth një në dhjetë gra të moshës 20-49 vjeç u martuan për herë të parë para moshës 18 vjeç, dhe 7% e grave të moshës 15-19 vjeç ishin martuar ose në bashkim. Ky krahasim lejon një pamje dinamike të mbizotërimit.

Studimi i fundit i UNFPA & UNICEF për martesën e fëmijëve – Njohuri, Qëndrime dhe Perceptime midis Komuniteteve të prekura në Shqipëri, përfshiu një krahasim kronologjik të martesave të regjistruara për grupin e popullsisë nën 19 vjeç. Ndërsa në 2007 këto martesa përbënin 28.5% të të gjitha martesave të regjistruara, pas një tendence në rënie, në vitin 2016 këto ranë në 14.8%. Sidoqoftë, në 2017 kjo shifër u rrit.

Legjislacioni shqiptar njeh që mosha minimale e martesës është 18 për gratë dhe burrat. Sidoqoftë, një person nën moshën 18 vjeç mund të paraqesë në gjykata leje për t’u martuar për “çështje me rëndësi”. Asnjë moshë minimale nuk përcaktohet, megjithatë, Kodi Penal kriminalizon marrëdhëniet seksuale me një të mitur nën 14 vjeç. Kjo do të thotë që autorizimet gjyqësore për martesën e fëmijëve nuk mund të kalojnë nën këtë moshë minimale. Për më tepër, martesa e detyruar është vepër penale.

Ndërsa korniza legjislative është përgjithësisht e mirë, ka hapësirë ​​për përmirësim.

– Mosha minimale për marrëdhënie seksuale mund të rritet, ose një ndryshim i vogël i moshës mund të përcaktohet për marrëdhënie seksuale konsensuale, me qëllim të dekurajimit të shfrytëzimit të fëmijëve nga të rriturit, që rrjedhin nga një qëndrim i pabarabartë.

– Kuadri legjislativ duhet të plotësohet më tej me udhëzime për gjyqtarët dhe të mbështetet me seanca trajnimi, për t’iu dhënë mundësi atyre që të përcaktojnë siç duhet interesin më të mirë të fëmijës në çështjet e autorizimit të martesës nën moshë.

– Shqyrtimet e çështjeve gjyqësore tregojnë se profesionistët e drejtësisë dhe autoritetet publike “heqin vëmendjen dhe i lanë të largohen”, d.m.th. zakonisht nuk i marrin parasysh të gjitha faktet e çështjes kur vlerëson një kërkesë për martesë nën moshë dhe nuk merr vendime në interesin më të mirë të fëmijës.

Sidoqoftë, ndryshimet në legjislacion dhe praktika gjyqësore ka të ngjarë të prodhojnë efekte të pjesshme, duke pasur parasysh që midis bashkësive të prekura lidhjet joformale / martesat sociale mbeten jashtë legjislacionit dhe vëmendjes së autoriteteve publike.

Në mënyrë të ngjashme, korniza e politikave nuk adreson martesën e fëmijëve. Axhenda Kombëtare e të Drejtave të Fëmijëve (2017-2020) nuk përcakton asnjë masë për të adresuar martesën e fëmijëve në Shqipëri dhe as Strategjia Kombëtare e Barazisë Gjinore (2016 – 2020). Prandaj, avokimi duhet para së gjithash të synojë vendimmarrësit, me qëllim që martesa e fëmijëve të shihet si çështje prioritare që kërkon një kombinim të masave publike për shpërndarjen, duke përfshirë, por jo të kufizuar në komunikimin për investime të ndryshimit shoqëror / ndryshimit në sjellje.

Martesa e fëmijëve është një shkelje e qartë e ligjeve ndërkombëtare që përfshin Deklaratën Universale Të të drejtave të Njeriut 1948, Konventa Ndërkombëtare për të Drejtat Civile dhe Politike 1966 (ICCPR), Konventa për Zhdukjen e të gjitha formave të diskriminimit ndaj grave 1979 (CEDAW), dhe Konventa mbi të drejtat e fëmijës 1989 (CRC).

Konventa e CEDAW të OKB, Konventa për të Drejtën e Fëmijëve si dhe Rishikimi Periodik Universal kanë bërë rekomandime të qarta për të adresuar Martesën e Fëmijëve në Shqipëri.

Vlen të përmendet se Shqipëria ka bërë përparim në adresimin e martesave të fëmijëve dhe të detyruara, megjithatë duhet të bëhet shumë më tepër për të përmendur vetëm disa:

Programet shtetërore:

Reforma e kujdesit shoqëror dhe mundësia e zhvillimit të planeve të kujdesit shoqëror me perspektivë gjinore – Procesi i zhvillimit të këtyre planeve është një mundësi për të angazhuar aktorë të ndryshëm, përfshirë të drejtat e njeriut, barazinë gjinore, fuqizimin e romëve dhe OJQ-të jo-diskriminuese, si dhe komunitetin. Shërbimet sociale dhe planet e kujdesit shoqëror mund të jenë thelbësore në promovimin e fuqizimit ekonomik të grave dhe vajzave, të lehtësojnë barrën e kujdesit ndaj fëmijëve dhe përgjegjësive familjare, të përmirësojnë mbrojtjen lokale të fëmijëve ose mekanizmat e reagimit ndaj dhunës me bazë gjinore për të adresuar më mirë martesën e fëmijëve, etj.

Edukimi Gjithëpërfshirës Seksual i mbështetur nga UNFPA është një nga ndërhyrjet sistematike në arsimin parauniversitar që synon të fuqizojë vajzat dhe djemtë e rinj brenda dhe jashtë shkollave.

Përpjekjet e vazhdueshme për të mbështetur Shqipërinë në ndërtimin e një sistemi të mbrojtjes së fëmijëve me profesionistë të trajnuar dhe promovimin e menaxhimit të çështjeve ndër-sektoriale, ofron hapësira të mira për parandalim dhe reagim më të mirë të martesës së fëmijëve.

Mund të ketë shërbime të përgjithshme të disponueshme për fëmijët dhe familjet me probleme sociale, por rrallë herë ata i konsiderojnë çështjet e martesës së fëmijëve dhe ofruesve të shërbimeve shpesh u mungon motivimi dhe aftësitë për t’u përfshirë në raste martese të fëmijëve, veçanërisht sepse mund të shihet si një traditë kulturore për romët ose që mund të shihet si një dëshirë ‘legjitime’ e një çifti të ri për të qenë së bashku. Shërbimet e ofruara nga OJQ-të (madje këto nuk synojnë në mënyrë specifike fëmijët në rrezik të martesës) janë pothuajse gjithmonë të besueshme nga paratë e donatorëve dhe nuk është e pazakontë që qendrat / shërbimet e krijuara një herë të mbyllen për shkak të mungesës së fondeve të donatorëve.

Barrierat:

Shqipëria po kalon reforma në pothuajse çdo sektor. Prandaj, sistemet dhe planet ende janë duke u bërë dhe të gjitha këto shoqërohen nga problemet e zakonshme për çdo tranzicion. Ofruesit e shërbimeve nuk kanë aftësi të japin mesazhin e duhur dhe ndihmën e duhur për fëmijët në rrezik të Martesës së Fëmijëve. Qëndrimet diskriminuese ndaj romëve, mund të pengojnë qasjen e tyre dhe / ose besimin tek ofruesit e shërbimeve. Paragjykimi midis mësuesve dhe ofruesve të shërbimeve që martesa e fëmijëve është një gjë e jetesës rome, mund të minimizojë rëndësinë e kësaj shkelje të së drejtës së fëmijëve në sytë e këtyre nëpunësve civilë dhe t’i dekurajojë ata të ndërmarrin ndonjë veprim ose të provojnë këtë çështje. Papunësia (dhe rrjedhimisht mungesa e sigurimit shëndetësor), e shoqëruar me lëvizje të shpeshta nga një komunë në tjetrën gjatë vitit, mund të kufizojë mundësinë e romëve në shërbimet në dispozicion lokalisht, siç janë shëndetësia. Siç ndodh në shumë kontekste të tjera kombëtare, martesat e fëmijëve në Shqipëri zakonisht nuk regjistrohen tek autoritetet dhe nuk kanë qëndrim ligjor. Si të tilla, ato janë lidhje më shumë se martesa. Për romët dhe jo-romët, de fakto bashkëjetesa shihet si një formë e “martesës shoqërore” që aprovohet nga prindërit dhe komuniteti i gjerë.

Studime sasiore në shkallë të vogël si dhe hulumtimi cilësor kanë treguar që shkalla e martesës së fëmijëve është shumë më e lartë në mesin e popullatës rome. Këto studime kanë treguar gjithashtu se në mesin e popullatës së përgjithshme, vajzat që jetojnë në zona të thella rurale ose në rajone kufitare janë më të rrezikuar nga martesa e fëmijëve. Në mënyrë të ngjashme, shumica e vajzave që janë viktima të praktikës së martesës së fëmijëve janë ose të paarsimuar ose kanë braktisur shkollën shumë herët, si rezultat, një numër i konsiderueshëm i këtyre vajzave nuk janë në gjendje të fitojnë jetesën e tyre dhe të varur nga pikëpamja sociale dhe ekonomike nga vjehrrat ose burrat e tyre. Burrat e këtyre vajzave të reja janë zakonisht në moshë më të madhe dhe ky hendek i madh në moshë mendohet se kontribuon në dinamikën abuzive të fuqisë midis çiftit. Gratë e martuara si fëmijë, zbulohet se shoqërohen me vdekshmëri të nënave dhe fëmijëve dhe sëmundshmërinë e fëmijëve, përfshirë komplikimet e shtatzënisë. Për më tepër, martesa e fëmijëve gjendet e shoqëruar me paritet të madh dhe foshnjat me peshë të parakohshme dhe me lindje të ulët. Gratë e martuara – fëmijë gjithashtu duket se janë në pararojë për dhunën në familje nga burrat e tyre dhe familjarët e tyre.

Shoqëria shqiptare në përgjithësi po përparon, edhe për sa i përket barazisë gjinore, megjithatë disa pjesë të shoqërisë mund të jenë lënë pas dhe normat shoqërore që favorizojnë martesën e fëmijëve ende nxisin fenomenin.

Si një praktikë tradicionale që ka ndodhur midis familjeve, komuniteteve dhe shoqërive për breza, asnjë strategji, fushatë apo grup i vetëm nuk do të ndalojë martesën e fëmijëve dhe kjo as nuk do të ndodhë brenda natës.

Ka nevojë për veprim në të gjitha nivelet, nga baza në globale. Fuqizimi i vajzave për të marrë vendimet e tyre është thelbësore dhe duhet të plotësohet me përpjekje për të adresuar kontekstin dhe qëndrimet më të gjera që do të thotë se shumë janë të martuar si fëmijë.

Grupet e ndryshme që punojnë për t’i dhënë fund martesës së fëmijëve – në të gjithë sektorin e zhvillimit ndërkombëtar dhe të të drejtave të njeriut – mund të arrijnë më shumë duke koordinuar këto përpjekje.

Qëllimi ynë përfundimtar nuk është vetëm të parandalojmë fëmijët vajza të martohen para moshës 18 vjeç, por edhe të sigurojmë që ato të fitojnë aftësi, lidhje dhe mundësi që pengojnë martesa për fëmijë, dhe të kenë mundësinë dhe lirinë për të lulëzuar. Shumica dërrmuese e atyre të martuara herët janë vajza, me një ndikim shkatërrues në arsimimin, shëndetin dhe zhvillimin e tyre. Ndërsa shkaqet dhe kontekstet ndryshojnë në të gjithë vendet dhe kulturat, thelbi kryesor është se trajtimi i martesës së fëmijëve është thelbësore për të arritur barazinë gjinore dhe fuqizimin për gratë dhe vajzat.

DUKE PUNUAR TË GJITHË SË BASHKU, NE MUND T’I REALIZOJMË ANGAZHIMET TONA DHE PËR TA NDALUAR MARTESËN E FËMIJËVE DUKE KRIJUAR NJË NDRYSHIM PËRGJITHMONË PËR VAJZAT.

© 2020, Pozitivi. All rights reserved.