Divorci ka kaluar një udhëtim të gjatë dhe kompleks në histori, duke reflektuar ndryshimet në besimet fetare, strukturën shoqërore dhe vlerat kulturore. Nga një praktikë relativisht e lirë për burrat në antikitet, tek një fenomen normalizohet sot si pjesë e autonomisë individuale, historia e divorcit tregon një evolucion të thellë social dhe ligjor. Një nga shembujt më interesant historik është burg martesor i Biertanit në Transilvani, një rast unik ku për afro 300 vjet çiftet u ndaluan të ndaheshin menjëherë dhe u inkurajuan të riktheheshin bashkë.

Antikiteti (para shek. V)

Në shoqëritë e lashta, divorci ishte i lejuar, sidomos për burrat. Martesa shihej më shumë si një kontratë shoqërore sesa si një sakrament fetar. Gratë e pasura mund të kërkonin ndarje, por shpesh përballeshin me kosto sociale dhe stigmatizim.

Mesjeta (shek. V–XV)

Me përhapjen e krishterimit në Evropë, martesa shpallet sakrament fetar dhe divorci praktikohej shumë rrallë. Zgjidhjet e mundshme ishin të kufizuara në:

• Anulime martese
• Ndarje pa martesë të re

Çdo tentativë për t’u ndarë shpesh përfshinte ndërmjetësim kishtar ose izolim të detyruar. Në këtë kontekst, lind ideja e “burgut martesor” të Biertanit: një dhomë e vogël brenda një kishe fortifikuar, ku çiftet që kishin probleme serioze në martesë qëndronin deri në gjashtë javë për të rikthyer marrëdhënien dhe për të shmangur divorcin.

Reforma Protestante (shek. XVI)

Protestantizmi, duke sfiduar normat e ashpra të mesjetës, lejon divorcin në raste të caktuara si tradhtia ose braktisja. Megjithatë, akoma preferohej që martesat të ruaheshin dhe zgjidhja e mosmarrëveshjeve të bëhej përmes ndërmjetësimit.

Shek. XVII–XVIII

Divorci mbetet i rrallë dhe i elitizuar. Procedurat ishin të shtrenjta, ligjore dhe publike, duke i bërë gratë më të cenueshme ekonomikisht. Çiftet që përpiqeshin të shpëtonin martesën shpesh kërkonin ndihmën e klerit ose mbështetje sociale për të rikthyer harmoninë familjare.

Shek. XIX

Industrializimi sjell ndryshime të mëdha në strukturën familjare dhe disa shtete fillojnë të lejojnë divorcin civil. Megjithatë, stigma shoqërore mbetet e fortë, veçanërisht për gratë që kërkonin ndarje.

Shek. XX (pas 1950)

Në Perëndim, divorci legalizohet masivisht. Nga vitet 1960–70, vendoset divorci pa faj (no-fault divorce), duke e bërë ndarjen më të lehtë dhe të shpejtë. Martesa fillon të shihet si një zgjedhje personale, jo si një detyrim shoqëror.

Shek. XXI

Divorci është normalizuar shoqërisht. Bashkëjetesa pa martesë dhe familjet e përziera janë më të zakonshme. Martesa lidhet me përmbushjen emocionale dhe autonominë individuale, dhe divorci shihet më shumë si një zgjidhje sesa një dështim moral.

Shembulli unik: burg martesor i Biertanit, Rumani

Në fshatin piktoresk të Biertanit, Transilvani, ndodhet një kishë fortifikuar e shekullit të 15-të. Brenda kompleksit ekziston një dhomë shumë e vogël — një lloj “burg martesor” — ku çiftet që kishin probleme serioze në martesë qëndronin deri në gjashtë javë me shpresën se mund të rikthenin marrëdhënien dhe të shmangnin divorcin.

Regjistrimet tregojnë se ky mekanizëm ishte jashtëzakonisht efektiv: në tre shekuj, vetëm një çift ka përfunduar me divorcin. Sipas Ulf Ziegler, priftit aktual të Biertanit, çiftet shkonin vullnetarisht te episkopi lokal, dhe dhoma ishte e pajisur thjesht me një tryezë, karrige, arkë dhe një shtrat tradicional sakson. Çdo gjë ndahej nga çifti për të provuar rikthimin e bashkëjetesës.

Në traditën luterane të saksonëve të Transilvanisë, divorci lejohej vetëm për tradhti ose arsye serioze, por preferohej që martesat të shpëtoheshin. Ky “burg” funksiononte edhe për të mbajtur rendin tradicional kristian dhe për të mbrojtur gratë dhe fëmijët që varen ekonomikisht nga njësi familjare. Sot, dhoma është muze dhe ofron një kujtesë unike të përpjekjes historike për të shpëtuar martesat. Ziegler thekson se koncepti ofron mësime edhe për martesat bashkëkohore, duke sugjeruar se njerëzit sot shpesh janë më egoistë dhe kanë më pak kohë për njëri-tjetrin.

Në këtë mënyrë, historia e divorcit tregon një udhëtim nga kontrolli fetar dhe normat shoqërore të rrepta, tek liria individuale dhe normalizimi shoqëror, ndërsa shembulli i Biertanit na kujton se shpesh një hap i vogël reflektimi dhe dialogu mund të shpëtojë marrëdhëniet.

© 2026, Pozitivi. All rights reserved.